Միջաստղային փոշու լուռ քարտեզագրությունը. ինչո՞ւ են մանրուքները կառավարում տիեզերքը
Մենք հաճախ նայում ենք գիշերային երկնքին և պատկերացնում ենք անսահման, դատարկ սևություն՝ ընդմիջված միայն պայծառ աստղերով։ Սակայն աստղաֆիզիկայի տեսանկյունից այդ «դատարկությունը» ավելի խիտ է, քան կարելի է պատկերացնել։ Տիեզերքը չի կարող գոյություն ունենալ առանց միջաստղային փոշու՝ այն մանրագույն, գրեթե անտեսանելի մասնիկների, որոնք լողում են գալակտիկաների միջև։ Սա այն պատմությունն է, թե ինչպես են ամենափոքր մասնիկները կառավարում ամենամեծ կառույցները։
Տիեզերական փոշու ստեղծագործական ուժը
Միջաստղային փոշին միայն խոչընդոտ չէ աստղադիտակների համար, որոնք փորձում են նայել տիեզերքի խորքերը։ Այն հումք է, որից կազմված են աստղերը, մոլորակները և ի վերջո՝ մենք։ Այս փոշին ձևավորվում է մահացող աստղերի պայթյունների ժամանակ, երբ ծանր տարրերը ցրվում են տիեզերական տարածության մեջ։
- Սիլիկատներ և ածխածնային միացություններ։
- Բարդ օրգանական մոլեկուլներ, որոնք կարող են կյանքի հիմք դառնալ։
- Սառցե պատյաններ, որոնք պաշտպանում են քիմիական ռեակցիաները։
Առանց այս փոշու՝ աստղերը չէին կարողանա ձևավորվել, քանի որ հենց այն է օգնում սառեցնել գազային ամպերը՝ թույլ տալով նրանց սեղմվել և վերածվել նոր լուսատուների։ Ինչպես ասում են աստղաֆիզիկոսները՝ մենք բոլորս աստղային փոշի ենք։
Միջաստղային փոշին տիեզերքի հիշողության կրողն է։ Այն պահպանում է աստղերի անցյալի գաղտնիքները՝ սպասելով նոր հայտնագործության։
Լույսի պաշտպանությունը և քողարկումը
Երբ մենք դիտում ենք Ծիր Կաթինը, մենք տեսնում ենք մուգ շերտեր, որոնք հատում են երկինքը։ Դրանք ոչ թե դատարկ տարածություններ են, այլ փոշու հսկայական ամպեր, որոնք կլանում են աստղերի լույսը։ Այս «քողարկումը» գիտնականներին ստիպեց սովորել նայել տիեզերքին այլ կերպ՝ օգտագործելով ինֆրակարմիր ճառագայթներ։
Կյանքի հնարավորությունը փոշու հատիկների վրա
Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ փոշու մակերեսին տեղի են ունենում քիմիական գործընթացներ, որոնք չեն կարող տեղի ունենալ բաց տարածությունում։ Փոշու հատիկները ծառայում են որպես կատալիզատորներ, որտեղ մոլեկուլները հանդիպում և միանում են՝ ստեղծելով ամինաթթուներ։ Սա նշանակում է, որ կյանքի սերմերը կարող են տարածված լինել ամբողջ տիեզերքում։
Հիշողությունը մասշտաբների մեջ
Մենք հակված ենք գնահատել մեծը, բայց տիեզերքում ամեն ինչ սկսվում է միկրոսկոպիկ մակարդակից։ Յուրաքանչյուր փոշու հատիկ իր մեջ կրում է իր ծագման պատմությունը՝ գալակտիկական ճամփորդության և ֆիզիկական փոխակերպումների մի ամբողջ պատմություն։
Հաջորդ անգամ, երբ նայեք երկնքին, հիշեք, որ դատարկությունը, որը դուք տեսնում եք, իրականում տիեզերքի ամենակարևոր «շինանյութն» է։ Մենք պետք է սովորենք գնահատել այն, ինչ անտեսանելի է, քանի որ հենց այնտեղ է թաքնված մեր ծագման և ապագայի բանալին։
