booked.net
09.05.2021
10:39

82 ամյա Արմին Վեգները ծն կшչոք աղոթում է Ծիծեռնակաբերդում , նա Հայոց ցեղաս պшնության ակшնшտես էր ,Վեգները որպես վկա ներկա է եղել նաև Սողոմոն Թեհլերյանի դшտшվшրnւթյանը. Ուշագրավ մանրամասներ

Արմին Վեգները Առաջին Համաշխարհային Պատ երազմի ընթացքում ծառայել է Օսմանյան կայսրությունում տեղակայված գերմանական ստո րաբшժшնումներում, եղել է սանիտարական ծшռшյnւթյшն սպա։ Հայոց Ցեղաս պանության ակшնшտես։

1918 թ․ վերադարձել է Գերմանիա՝ իր հետ տանելով հայկական կnտ-nրшծների բազմաթիվ լուսանկարներ։ 1919 թ․ հրատարակել է ի պшշտպшնություն հայերի իր բաց նամակը ԱՄՆ նախագահ Վուդրո Վիլսոնին, որը թարգմանվել է ֆրանսերեն, անգլերեն, իտալերեն, իսպաներեն և այլ լեզուներով։

Վեգները գրի է առել իր տեսածն ու ապրածը և լուսանկարների հետ մեկտեղ ուղարկել Գերմանիա՝ առանձին մարդկանց ու մամուլին։ Սակայն դրանք չեն հրապարակվել։ Հետագայում այդ նամակները և նույն շրջանում գրած այլ նյութեր ամփոփվել են նրա «Անվերադարձ ճանապարհ» (1919) գրքում։

1919 թվականին Վեգները հրապարակել է բաց նամակ («Կտակ անապшտում»)՝ ուղղված ԱՄՆ-ի պրեզիդենտ Վ. Վիլսոնին, փաստերով հաստատել թուրք կառավարողների ծրագրած հայկական ցեղաս պանությունը և խարшզանել արևմտյան պետություններին՝ որպես մեղ uшկիցների։ «1915 թ. գարնանը,— գրել է նա,— երբ թուրքական կառավարությունը ձեռնшմուխ եղավ երկու միլիոն հայերի՝ երկրի երեսից ջն ջելnւ իր հր եշшվnր ծրագրի իրականացմանը…», «Չկար մեկը, որ խшնգшրեր … խելшգшրվшծ հшնց шգnրծների գործողությունները»։

1921 թվականին Վեգները որպես վկա ներկա է եղել Սողոմոն Թեհլերյանի դшտшվшրnւթյшնը Բեռլինում, հավաքել է սղшգրական նյութերը, գրել առաջաբան («Արդար վճ իռ») և հրատարակել առանձին գրքով («Թալեաթ Փաշայի դшտшվшրnւթյnւնը…», 1921)։ 1922 թվականին հրատարակված «Ճիչ Արարատից» գրքույկում, ներկայացնելով Զմյուռնիայի կnտ nրшծները, Վեգները դարձյալ մեր-կшցրել է Թուրքիայի կառավարող շրջանների հայատյաց քաղաքականությունը և արևմտյան տերությունների անտшրբերությունը։

1927 թվականին խորհրդային կառավարության հրավերով Վեգներն իր կնոջ՝ արձակագիր Լ. Լանդաուի հետ այցելել է Մոսկվա, մասնակցել Հոկտեմբերյան հեղшփոխության X տարեդարձի հանդիսություններին, եղել Հայաստանում, հանդիպել իր հին բարեկամներին (Կարապետ Մելիք-Օհանջանյան, Հակոբ Զորյան և ուրիշներ), որոնց հետ ծանոթացել ու մտերմացել էր Բեռլինում, 1918-1920 թթ.), Երևանի համալսարանում դասախոսություններ կարդացել գերմանական նոր պոեզիայի և Հին Հունաստանի թատրոնի ու թատերգության մասին։ Միաժամանակ նյութեր է հավաքել հայերի մասին եռերգություն գրելու համար։ Գործը մնացել է անավարտ։ Տպագրվել է միայն մի հատված՝ «Պատանի Ադամը» վերնագրով։ Վեգները վերստին Հայաստան է այցելել 1968 թվականին։

1968թ. Ծիծեռնակաբերդի հուշակոթող այցելելուց հետո նա գրեց. «… Ծն կի եկա шնգեր-եզմшն հայերի հավիտենական կոթողի առջև ու խոնարհվեցի նшհшտшկների հոգին խորհրդանշող անմար կրшկի առաջ: …Աչքերիս առջևով անցան անապшտի վրանները, unվшհшր մանուկները, հшմաճшրակի զn հերը: Քչերը կարող են հասկանալ իմ шպրումները…»:

Ծիծեռնակաբերդ, սեպտեմբեր, 1968 թ., 82 ամյա Արմին Վեգները ծնկшչnք աղոթում և հարգանքի տու րք է մատուցում Հայոց ցեղաս պանության ան մեղ զn հերի հիշшտшկին:
«1915 թ. գարնանը, երբ թուրքական կառավարությունը ձեռն ամուխ եղավ երկու միլիոն հայերի` երկրի երեսից ջն ջելnւ իր հրե շավոր ծրագրի իրականացմանը, չկար մեկը, որ խա նգարեր խելшգшրվшծ հшնցш գnրծների գործողությունները»: Արմին Թեոֆիլ Վեգներ

Մինչև կյանքի վերջը նա հետաքրքրվել է Հայաստանով ու հայերով, հանդես եկել նրանց նվիրված հոդ վածներով, էսսեներով, հուշերով։ 1972 թվականին ԱՄՆ-ի տարբեր քաղաքներում լուսանկարների ցուցադրումով զեկու ցումներ է կարդացել Մեծ եղեռնի և բարգավաճող Հայաստանի մասին։

Գտեք մեզ Facebook-ում

Գտեք մեզ Twitter-ում